Discussie over Tilburgse kunstsubsidies

maandag 1 oktober 2007

Op 1 oktober 2007 debatteerde de Tilburgse raad over een initiatiefvoorstel dat het college vraagt om te onderzoeken of zij nadere criteria kan stellen aan de door de Gemeente te subsidiëren kunst die in de openbare ruimte wordt geplaatst. D66 heeft dit voorstel gesteund. Directe aanleiding van dit voorstel is de commotie die ontstaan is n.a.v. een werk dat de kruisweg verbeeld (de lijdensweg van Christus vanaf het gerechtsgebouw tot de plaats van zijn terechtstelling). Dit werk zou ten opzichte van christenen kwetsend zijn.

Hieronder treft u de bijdrage van D66 aan het debat over het initiatiefvoorstel.Ruud van Esch, fractievoorzitter, stelt in zijn bijdrage dat het stellen van heldere toetsingscriteria an sich wel wenselijk is. De overheid heeft immers maar een beperkt budget. Wel dient de overheid bijzonder voorzichtig te zijn wanneer het de inhoud van de te subsidiëren kunstuitingen betreft. De vrijheid van meningsuiting of de vrijheid van kunst komt dan mogelijk in het geding.

Het college heeft n.a.v. dit voorstel toegezegd deze subsidievorm grondig te laten beoordelen door het IVA, een aan de Universiteit van Tilburg gelieerd onderzoeksinstituut. Ook zal er in de stad een publieksdebat worden georganiseerd over dit onderwerp. Mogelijk dat de criteria vervolgens zullen veranderen.



Bijdrage van D66 in debat over criteria K.O.R.T.

Commissie Maatschappij van 1 oktober 2007

Geachte Voorzitter,

Vandaag bespreken we een initiatiefvoorstel dat de gemoederen de afgelopen maanden sterk heeft bezig gehouden. Meer dan ik voor mogelijk had gehouden. De hele stad is gemobiliseerd. Het doet me denken aan de verhitte discussies over de Cityring. Misschien heeft het te maken met de naam. De kruisweg is ook een route met veel hindernissen. De geschiedenis heeft dat geleerd.

Ik ben helemaal geen moraalridder. Eerder een vrije jongen, zoals Jacobse en … En ik ben ook niet tegen het kunstwerk in kwestie. D66 heeft de vorige vergadering (zie het verslag van 27 augustus) duidelijk gemaakt dat dit werk er gewoon mag komen. Het is binnen de bestaande spelregels ontwikkeld en goedgekeurd.

Maar moet je dan ook tegen het initiatiefvoorstel zijn? Als ik naar het dictum kijk, staat daar in het algemeen: “college kom met een voorstel waarin criteria staan”. Waarom kan ik voor beide zaken zijn? Omdat ik niet ben overtuigd dat er geen criteria gesteld kunnen worden aan subsidie aan de kunst. Welke criteria dan wel gesteld kunnen of mogen worden, vragen de tegenstanders van iedere regel zich af? Welnu, dat wil ik wel eens van het college horen. Daar hebben we wethouders en ambtenaren voor. Het is naar mijn overtuiging volstrekt legitiem om aan de hand van een voorstel hier de discussie met elkaar verder te voeren.

Voorzitter, waar hebben we het volgens mij eigenlijk over? Niet over de kruiswegstatie, daar komen we niet meer op terug. Niet over de vrijheid van kunst en/of meningsuiting. Daar gaan lokale overheden ook helemaal niet over. We leven in een vrij land met grondrechten voor ieder individu, burgers, boeren en kunstenaars. We moeten ons er met onze beperkte kennis ook niet zo gemakkelijk over uitlaten. Er worden vergelijkingen gemaakt, waar de stad zo het hare van denkt. En ik hou van scherpte in het debat maar ook van de nuances. En daarom wil ik het debat over criteria niet uit de weg gaan en ook niet te zwaar belasten. Zoals Van Mierlo eens stelde: “kunst is een greep naar de eeuwigheid”.

Waar gaat het dus nu wel over? Over criteria te stellen aan subsidies aan kunst (in casu K.O.R.T.) en over het begrip “kwetsend” als een criterium in het bijzonder. Laat ik over beide zaken iets meer zeggen.

D66 Tilburg heeft zich al vele jaren ingezet voor duidelijke subsidiecriteria. De laatste jaren lijkt dit stapje voor stapje te gaan lukken. Kijk maar naar de subsidiebundel van 2007. En we zien dat culturele instellingen, sportverenigingen, maatschappelijke instellingen goed in staat zijn om te verantwoorden wat met het belastinggeld wordt beoogd en wat wordt bereikt. De moderne samenleving vereist transparantie van de overheid. De burgers willen informatie en hebben daar ook recht op. In voorkomende gevallen kunnen burgers ook meer bij het beleid worden betrokken, zoals bij het ontwerp van de nieuwe Heuvel of de pilot die in de werkgroep buurtparticipatie wordt opgezet. Mij valt op dat hier de partijen vooraan lopen, die nu niet willen weten van enige betrokkenheid van burgers cq verantwoording door het college aan de raad (en dus de stad).

In het ABC wordt melding gemaakt van het SMART maken van het beleid. Dat is net als de criteria voor subsidie een oude wens en tegelijkertijd een hele opgave. Eerst komt er verzet en dan gaan partijen er ook de voordelen van zien. In het voorstel aan de raadscommissie Modern Bestuur van 18 juni 2007 worden voor cultuur 3 doelen geformuleerd. Waaronder: 5% meer Tilburgers die in vrije tijd aan kunstzinnige activiteiten doet en vergroting nationale bekendheid met Tilburgs cultuuraanbod.

Mij lijkt er niets op tegen om duidelijk te maken wanneer de kunst in Tilburg in aanmerking kan komen voor subsidie, wat daarvan de doelen zijn en welke resultaten worden bereikt. De huidige procedure voor kunstsubsidie via K.O.R.T. is alweer meer dan 5 jaar oud. En is het een hele normale zaak om te bezien of een en ander nog actueel is. Zo was er sprake van FAXX die niet meer bestaat. En hanteert K.O.R.T. uit zichzelf 8 criteria. En er worden nu vragen gesteld over de positie van het college. Het antwoord dat het college er niet over gaat, is te kort door de bocht. Het antwoord dat het college dit met instemming van de raad op afstand heeft geplaatst, is te ontwijkend. De wereld staat niet stil. Ik wil wel eens weten van het college welke mogelijkheden er zoal zijn. En dan zelf een afweging maken, want daarvoor ben ik een gekozen volksvertegenwoordiger.

Begeef ik me nu ineens op glad ijs? Als ik de berichten van de laatste week moet geloven, dan wel. Mij wordt als het ware gevraagd: ook jij, Judas? Nu is het beeld van Judas de afgelopen jaren door de kerk bijgesteld. Maar toch komt mij deze reactie wat vreemd over. Ik heb aan niemand iets beloofd, ik heb een Verkiezingsprogramma en daar staat niets over kunstsubsidies in. Wel spreken we in het kader van een prettige leefomgeving van “aansprekende beeldende kunst op straat en in expositieruimten”, van “aandacht voor cultuur in de wijk” en van “dat Tilburg zijn grote reputatie op het vlak van kunst kan behouden”.

Positief kritisch zijn over kunstsubsidies is kennelijk gewaagd. Twee directeuren van de grootste kunstfondsen hebben in het voorjaar gemeend de huidige gang van zaken van binnenuit te bekritiseren. In hun woorden: “we financieren op deze manier de middelmaat”. Minister Plasterk wil evenwel geen veranderingen, laat hij in antwoord op vragen van D66-kamerlid Van der Ham weten. Dat is jammer, wellicht een gemiste kans. Is hier sprake van vooringenomenheid?

Dan het volgende punt van discussie. Is het woord “kwetsend” de val waar ik in gelopen ben? Heb ik niet goed nagedacht? Ja, ik ben een generalist (noodgedwongen in een eenmansfractie). Ja, ik ben nog niet zo heel erg lang lid van de raad. Maar dan zeg ik: we hebben niet voor niets iedere 4 jaar verkiezingen. Dus nee, ik heb gewoon naar eer en geweten gehandeld. Ik vraag me namelijk af of “het kwetsend zijn” in een voorwaardelijk subsidiecriterium kan worden verwoord. Dus in de trant van “Ja, tenzij…”. Natuurlijk mag een kunstwerk niet in strijd zijn met bestaande wetten. Maar hoe mag het zich verhouden tot de openbare orde? En welke dynamiek wordt hieraan gegeven? Een veranderde tijd sinds de gebeurtenissen van 2001 en 2002, kan dat meespelen? Kunst zet tot nadenken: bijvoorbeeld weg uit Afghanistan. Dat is een politiek statement en dat is geoorloofd. Maar kunnen vrouwen of kinderen of andere groepen in onze samenleving zodanig benaderd worden, dat zij zich onveilig of aangerand voelen? Bij reclame hebben we ethische normen.

FNV vrouwensecretariaat beriep zich ooit op deze normen tegen een bepaalde reportage. Volgens de Reclame Code Commissie was het geen reclame. De rechter verbood het vervolgens toch.

En als de kunst wettelijk gezien geoorloofd is, zijn we dan als gemeenschap ook verplicht om die te subsidiëren? Althans te accepteren dat de verantwoordelijke overheidsorganen zich er niet over uit laten. En dan te denken aan de initiatieven van het huidige kabinet (met de PvdA): centra voor Jeugd en gezin (ik denk aan de droom van Hugo Backx), de sexuele moraal bij jongeren, e.d. Juist deze zaken kunnen een ander licht werpen op de positie van de overheid in de samenleving. D66 is over het algemeen geen voorstander van beperkingen. Ook niet van regels vooraf, liever verantwoording achteraf. Maar ik wil met de andere ondertekenaars van het college weten hoe we komen tot transparante subsidiecriteria voor kunst.

Voorzitter, ik ga afronden want anders wordt ik toch nog een moraalriddertje. De vorige staatssecretaris van Cultuur, mw. Van der Laan, stelt dat achter de brede rug van Thorbecke het cultuurdebat verstomt. Naast de overheid zijn volgens haar ook andere financieringsbronnen nodig. En we kunnen stimuleren om bruggen te slaan tussen westerse en niet-westerse cultuurvormen.

Tot zover.